Μια εθνογραφική ανάγνωση δρώμενων του λαϊκού Ισλάμ στον τουρμπέ του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο
Έρευνα στην Εκπαίδευση · 11.07.2026 · 15 (2) · 147-161
DOI: 10.12681/hjre.46229 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Έρευνα στην Εκπαίδευση, online erschienen am 11.07.2026. Verfasst von Αναστασία Καραγιάννη und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 28 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-SA 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Στο άρθρο αυτό επιστρέφω σε ένα σώμα γραπτών προσευχών -ελληνόγλωσσων και με στοιχεία εναλλαγής ή μείξης ελληνικής και τουρκικής γλώσσας- που συνάντησα στα βιβλία επισκεπτών του μαυσωλείου/τουρμπέ του Μουράτ Ρεΐς στο Μανδράκι της Ρόδου. Η πρώτη μου συνάντηση με το υλικό υπήρξε εθνογραφικά καθοριστική: ένα βιβλίο επισκεπτών, τοποθετημένο σε έναν ιστορικό οθωμανικό χώρο, δεν χρησιμοποιούνταν μόνο για σχόλια επισκεπτών, αλλά γινόταν τόπος κατάθεσης αιτημάτων, ευχαριστιών, ταμάτων και παρακλήσεων για υγεία, καλή γέννα, εργασία, προστασία από το κακό μάτι, καθώς και αιτήματα να λύσει μάγια, και να παρέχει βοήθεια σε ζωντανούς και νεκρούς. Με αφετηρία αυτή την εμπειρία, επανεξετάζω το υλικό όχι κυρίως ως γλωσσικό παράδοξο ούτε ως γενική «συνάντηση πολιτισμών», αλλά ως μορφή λαϊκής ισλαμικής πρακτικής, δηλαδή ως πρακτική διαχείρισης της ανάγκης, της αβεβαιότητας και της προσδοκίας βοήθειας στο εδώ και τώρα. Το άρθρο στηρίζεται στην μελέτη 106 δελτίων προσευχών από τρία βιβλία επισκεπτών, τα οποία είχαν αρχικά χαρτογραφηθεί με συνδυασμό Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχομένου και ερμηνευτικής ανάγνωσης. Στην παρούσα επεξεργασία διατηρώ αυτή τη χαρτογράφηση, αλλά τη μετατοπίζω προς μια εθνογραφικά προσανατολισμένη και αναστοχαστική ανάγνωση της γραφής ως πράξης. Δεν αντιμετωπίζω τις προσευχές μόνο ως κείμενα, αλλά ως υλικά ίχνη μιας πρακτικής που συνδέει πρόσωπα, άγιο, τόπο, βιβλίο και προσδοκία παρέμβασης. Υποστηρίζω ότι, στην οικειοποίηση του βιβλίου επισκεπτών στον τουρμπέ του Μουράτ Ρεΐς, ο οποίος θεωρείται άγιος, η γραφή δεν λειτουργεί ως λόγια Γραφή, νόμος ή θεολογική γνώση, αλλά ως τελετουργικό μέσο. Επικαλείται τον άγιο, καταθέτει επιθυμία, υλοποιεί παρουσία, ζητά μεσολάβηση, επιδιώκει προστασία και προσδοκά μεταβολή της πραγματικότητας. Η ελληνική γλώσσα των προσευχών ερμηνεύεται ως στοιχείο καθημερινού θρησκευτικού γραμματισμού σε ένα ιστορικά σύνθετο, δίγλωσσο και μειονοτικό περιβάλλον, ενώ τα στοιχεία εναλλαγής ή μείξης κωδίκων διαβάζονται ως διαθέσιμοι γλωσσικοί και θρησκευτικοί πόροι της απεύθυνσης προς τον άγιο. Το άρθρο συνδέει το υλικό με τη βιβλιογραφία για τα βιβλία επισκεπτών και τις γραπτές προσευχές σε ιερούς τόπους, για τη δύναμη του τόπου στη διαμόρφωση της προσευχής, τη βιωμένη θρησκεία και την υλικότητα της λατρευτικής πρακτικής, για τους κοινούς ιερούς τόπους της Ανατολικής Μεσογείου και για τη μαγική/επιτελεστική χρήση της γλώσσας. Καταλήγω στο ότι το βιβλίο επισκεπτών μετατρέπεται από μνημειακό αντικείμενο σε βιβλίο προσευχών, και ότι η πρακτική αυτή αναδεικνύει μια σύγχρονη, τοπική μορφή λαϊκού Ισλάμ στη Ρόδο, καθώς και στο ότι η γραφή δεν περιγράφει απλώς την ανάγκη, αλλά γίνεται μέρος της προσπάθειας να αντιμετωπιστεί.
Zitieren
APA
Καραγιάννη, Α., & Μαυρομμάτης, Γ. (2026). Μια εθνογραφική ανάγνωση δρώμενων του λαϊκού Ισλάμ στον τουρμπέ του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο. Έρευνα στην Εκπαίδευση, 15(2), 147-161. https://doi.org/10.12681/hjre.46229
Vancouver
Καραγιάννη Α, Μαυρομμάτης Γ. Μια εθνογραφική ανάγνωση δρώμενων του λαϊκού Ισλάμ στον τουρμπέ του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο. Έρευνα στην Εκπαίδευση. 2026;15(2):147-161. doi:10.12681/hjre.46229
BibTeX
@article{2026,
author = {Καραγιάννη, Αναστασία and Μαυρομμάτης, Γιώργος},
title = {Μια εθνογραφική ανάγνωση δρώμενων του λαϊκού Ισλάμ στον τουρμπέ του Μουράτ Ρεΐς στη Ρόδο},
journal = {Έρευνα στην Εκπαίδευση},
year = {2026},
volume = {15},
number = {2},
pages = {147--161},
doi = {10.12681/hjre.46229}
}
EUVIMED