Η εκπαίδευση στην ιδεολογία του αναρχισμού
Έρευνα στην Εκπαίδευση · 09.06.2026 · 15 (2) · 18-35
DOI: 10.12681/hjre.45838 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Έρευνα στην Εκπαίδευση, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Αθηνά Γκαράνη. Die Arbeit nennt 28 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-SA 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Η παρούσα εργασία εξετάζει σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο η ιδεολογία του αναρχισμού προσεγγίζει την εκπαίδευση και αναλύει τις βασικές θεωρητικές, πολιτικές και παιδαγωγικές της διαστάσεις. Βασικός σκοπός της μελέτης είναι η διερεύνηση του ρόλου της εκπαίδευσης μέσα στο πλαίσιο της αναρχικής σκέψης, η ανάλυση των αρχών πάνω στις οποίες στηρίζεται η αναρχική παιδαγωγική και η παρουσίαση των εναλλακτικών προτάσεων που διατυπώθηκαν από σημαντικούς θεωρητικούς και εκπαιδευτικούς εκπροσώπους του αναρχικού κινήματος. Παράλληλα, εξετάζεται η σχέση της εκπαίδευσης με τα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά συστήματα της νεωτερικότητας, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο το κράτος και οι θεσμοί αξιοποίησαν την εκπαίδευση ως μηχανισμό κοινωνικοποίησης, διαμόρφωσης πολιτών και αναπαραγωγής ιδεολογιών. Αρχικά, πραγματοποιείται εννοιολογική προσέγγιση του όρου «εκπαίδευση» και αναλύονται οι βασικές λειτουργίες της σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους και κοινωνικά πλαίσια. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η εποχή της νωτερικότητας, από την εμφάνιση του Διαφωτισμού κατά τον 18ο αιώνα έως το τέλος του 20ου αιώνα, με έμφαση στις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που επηρέασαν τη συγκρότηση και την εξέλιξη των εκπαιδευτικών συστημάτων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάπτυξη του έθνους-κράτους, στη διάδοση της μαζικής εκπαίδευσης και στη χρήση του σχολείου ως μέσου κοινωνικού ελέγχου, πειθαρχίας και διαμόρφωσης εθνικής ταυτότητας. Έπειτα εξετάζεται η εμφάνιση και η εξέλιξη της ιδεολογίας του αναρχισμού, καθώς και οι βασικές αξίες της, όπως η ελευθερία, η ισότητα, η αλληλεγγύη, η συνεργασία και η αυτοοργάνωση. Παρουσιάζονται αναλυτικά οι απόψεις σημαντικών θεωρητικών του αναρχισμού, όπως ο Ivan Illich, ο Bakunin και ο Proudhon, σχετικά με τον ρόλο της εκπαίδευσης στη ζωή του ανθρώπου, καθώς και η κριτική τους απέναντι στο παραδοσιακό, κρατικό και αυταρχικό σχολείο. Επιπλέον, αναλύονται συγκεκριμένα παραδείγματα αναρχικών εκπαιδευτικών δομών, όπως η Escuela Moderna του Francisco Ferrer, το Summerhill του A.S. Neil και η Paideia, οι οποίες επιχείρησαν να εφαρμόσουν στην πράξη τις αρχές της αναρχικής παιδαγωγικής, δίνοντας έμφαση στην ελευθερία της έκφρασης, στη βιωματική μάθηση και στη συνεργατική εκπαιδευτική διαδικασία. Τα συμπεράσματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι η αναρχική εκπαίδευση αποτελεί μία κριτική και εναλλακτική προσέγγιση απέναντι στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα και επιδιώκει τη διαμόρφωση αυτόνομων, δημιουργικών και κοινωνικά ενεργών ανθρώπων. Η μελέτη καταλήγει ότι οι αναρχικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις εξακολουθούν να αποτελούν μία επίκαιρη και ουσιαστική πρόταση για την ανάπτυξη μίας περισσότερο δημοκρατικής, ανθρωποκεντρικής και απελευθερωτικής εκπαίδευσης.
Zitieren
APA
Γκαράνη, Α. (2026). Η εκπαίδευση στην ιδεολογία του αναρχισμού. Έρευνα στην Εκπαίδευση, 15(2), 18-35. https://doi.org/10.12681/hjre.45838
Vancouver
Γκαράνη Α. Η εκπαίδευση στην ιδεολογία του αναρχισμού. Έρευνα στην Εκπαίδευση. 2026;15(2):18-35. doi:10.12681/hjre.45838
BibTeX
@article{2026,
author = {Γκαράνη, Αθηνά},
title = {Η εκπαίδευση στην ιδεολογία του αναρχισμού},
journal = {Έρευνα στην Εκπαίδευση},
year = {2026},
volume = {15},
number = {2},
pages = {18--35},
doi = {10.12681/hjre.45838}
}
EUVIMED